KUTSAL KADEH: PRAMNİOS ŞARABI
Destanda şarap, sadece bir içki değil, yaraları iyileştiren bir ilaç ve tanrılara sunulan bir kurbandır. Hatta keçi peyniri ve arpa unuyla karıştırılarak yapılan Pramnios şarabı, antik dönemin adeta bir “enerji içeceğidir”. Ersin Doğer Hocam şöyle anlatır bu şarabı: “Ozan Homeros çok tanınmış destanı İliada’nın satır aralarında ‘Pramnios’ (veya Pramnos) adlı bir şarabı işaret etmektedir. Ayrıca ikinci destanı Odysseia’da büyücü Kirke’nin Odysseus ve arkadaşlarını Pramnios şarabı ile sarhoş edip alıkoyduğunu anlatmaktadır. Henüz İ.Ö. 9. yüzyıl gibi erken bir dönemde üretilip tüm antik dünyada ünlenen bir şarap olan Pramnios’dan daha sonraki yüzyıllarda ünlü komedi yazarı, Aristophanes, Athenaeus, ve yaşlı Plinius gibi yazarlar övgü ile söz etmektedirler. Bu ünlü şarabın elde edildiği asmaların yetiştiği bölgeler arasında İkaros, Lesbos (Midilli) ile birlikte İonia (özellikle Smyrna) da bulunmaktadır”
Tanrıça Athena, taliplerin arsızlığından çaresiz kalan Odysseus’un oğlu Telemakhos’a, yardım istemesi için babasının dostlarına gitmesini söylediğinde, Telemakhos hizmetçisinden çıkacağı bu uzun yolculuk için yolluk hazırlamasını istemişti.
“Şarap doldur dadı, iki kulplu testilere, / Tatlı olsun, hani o talihsize ayırdığın, bir gün çıkagelir diye sakladığın güzel şarap var ya, / Tatlılıkta ondan sonra gelenle doldur on iki testi, Sımsıkı kapa ağzını bütün testilerin, / Sağlam dikişli tulumlara un dök, / Yirmi ölçek olsun en iyi öğütülmüşünden”. (Homeros, Odysseia, Çeviren: Azra Erhat ve A. Kadir, Can Yayınları)
SİNEMADA GASTRONOMİK YANSIMA
2004 yapımı Troy filminde gastronomi, kamp ateşleri etrafında dönen lojistik bir unsur olarak karşımıza çıkar. Aşil (Brad Pitt) ve Agamemnon arasındaki güç savaşı, sadece toprağı değil, ganimet olarak toplanan şarap küplerini ve hayvan sürülerini de kapsar. Filmde ziyafet sahneleri, yaklaşan kanlı savaşların öncesindeki o gergin “son akşam yemeği” hissini pekiştirmek için görsel bir kontrast olarak kullanılır.
İlyada’nın ahenkli dizelerindeki en renkli sofra ise Nestor’un savaşta elde ettiği kadın köle olan Hekamede’nin Akhilleus ve arkadaşlarına hazırladığı yemekti.
“Kadın önce bir masa çekti önlerine
Güzel bir masa, göktaşından cilalı,
Üstüne tunçtan bir kap koydu,
Bir de içkiye katık olacak soğanla sarı bal,
Yanına da kutsal buğdaydan yapılmış ekmek koydu,
Bir de iki ayaklı çok güzel bir kupa
Altın kakmalıydı kupanın üstü,
Kulpu vardı tam dört tane,
Gagalıyordu her kulpu altından iki kumru.
Kimse kaldırmazdı onu, doluyken.
Yaşlı Nestor kolayca kaldırdı onu.
Kadın Pramnos13 şarabını kardı.
Üstüne tunç rendeyle keçi peyniri ufaladı
Onun da üstüne beyaz un serpti,
Hadi buyurun için dedi.” (Homeros, İlyada, Çeviren: Azra Erhat ve A. Kadir, Can Yayınları)
